بیماری روماتیسم قلبی چیست؟

روماتیسم قلبی یک بیماری التهابی ناشی از تب روماتیسمی است که موجب آسیب به قلب و دریچه‌های آن می‌شود.

این بیماری ممکن است به دریچه آئورت قلب آسیب وارد کند و دریچه میترال یا هر دوی این دریچه‌ها را تحت تاثیر قرار دهد.

در بسیاری از افراد علائم روماتیسم قلبی 10 تا 20 سال پس از ابتلا به بیماری ظاهر می‌شود.

در بسیاری از مواقع ابتلا به بیماری‌های عفونی ساده مثل مخملک یا گلودردهای چرکی می‌تواند موجب ایجاد التهاب در بدن و روماتیسم قلبی شود و آسیب‌های دائمی به دریچه قلب و مشکلات جدی برای سلامت ایجاد کند.

معمولا علائم رماتیسم قلب در کودکان کمی با علائم روماتیسم قلبی در بزرگسالان متفاوت است.

آمارها نشان می‌دهد که حدود 300 هزار نفر در سال به این بیماری مبتلا می‌شوند و جان خود را از دست می‌دهند.

شناخت علائم این بیماری می‌تواند به شناسایی به‌موقع بیماری و درمان روماتیسم قلبی کمک کند.

علت ابتلا به روماتیسم قلبی چیست؟

روماتیسم قلبی یکی از بیماری‌هایی است که به دلیل تب روماتیسمی پدید می‌‌آید.

تب روماتیسمی یک شرایط التهابی است که بافت‌های همبند بدن به‌ویژه بافت‌های قلبی، پوستی و مغزی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

تب روماتیسمی عامل بیماری روماتیسم قلبی است که یک عارضه التهابی ناشی از عفونت باکتریایی است که علائم آن از 2 تا 6 هفته پس از ابتلا به عفونت بروز می‌کند.

دریچه‌های قلب از بافت‌هایی هستند که در این بیماری به دلیل التهاب مزمن دچار آسیب دائمی می‌شوند.

وقتی دریچه قلب آسیب ببیند نمی‌تواند عملکرد خود را به‌درستی انجام دهد چرا که احتمال نشت خون و یا باریک شدن دریچه قلب وجود دارد.

با رخ دادن چنین آسیبی، امکان پمپاژ درست خون به سراسر بدن دچار نقص می‌شود و علائم نارسایی قلب نیز پس از مدتی بروز می‌کنند.

تب روماتیسمی که عامل اصلی ابتلا به روماتیسم قلبی به شمار می‌رود ممکن است در هر سنی رخ دهد اما معمولاً در کودکان ۵ تا ۱۵ سال شیوع بیشتری دارد.

بهترین روش جلوگیری از تب روماتیسمی مصرف آنتی‌بیوتیک برای درمان عفونت است.

تب روماتیسمی موجب بروز علائمی مثل ضربان قلب سریع، تب، احساس خستگی و تنگی نفس می‌شود.

معمولا ابتلا به تب روماتیسمی درمان نشده موجب بروز رماتیسم قلب می‌شود.

انواع بیماری روماتیسم قلبی

التهابی که در بیماری تب روماتیسمی فوران می‌کند قادر است هر نقطه از قلب ازجمله پوشش خارجی (پریکاردیوم)، لایه داخلی (اندوکاردیوم) و دریچه‌ها را تحت تأثیر قرار دهد اما آنچه شایع است درگیر شدن دریچه‌های قلب به‌خصوص دریچه میترال است.

بعضی از مشکلات قلبی که با تب روماتیسمی در ارتباط هستند شامل موارد زیر است:

• بیماری دریچه‌ای قلب
• پریکاردیت (التهاب بافت دور قلب)
• اندوکاردیت
• بلوک قلبی (نوعی اختلال در ریتم نرمال قلب)

علائم این بیماری معمولاً چندین ماه یا چندین سال پس از ابتلا به تب روماتیسمی بروز می‌کند.

زمانی که دریچه میترال قلب تحت تأثیر قرار بگیرد عوارضی همچون استنوز دریچه، روگورژیتاسون (پس‌زنش خون) و آسیب به ماهیچه قلب رخ می‌دهد.

استنوز زمانی پدید می‌آید که دریچه باریک‌تر از قبل شود به‌طوری‌که جریان خون با محدودیت مواجه گردد.

روگورژیتاسیون زمانی اتفاق می‌افتد که خون به جای طی کردن مسیر روبه‌جلو و عبور از دریچه دوباره به سمت عقب برگردد.

التهاب ناشی از تب روماتیسمی قادر است به ماهیچه‌های قلبی آسیب بزند.

این آسیب باعث ضعیف شدن عضله قلب و بروز مشکل در پمپاژ خون به سراسر بدن می‌شود که نتیجه آن نارسایی قلب است.

علائم روماتیسم قلبی

عفونت‌های استرپتوکوکی اخیر یا تب روماتیسمی کلید تشخیص بیماری روماتیسمی قلب هستند.

علائم تب روماتیسمی ۱ تا ۶ هفته پس از عفونت گلودرد استرپتوکوکی ظاهر می‌شوند.

در برخی موارد، تب روماتیسمی خفیف است و علائم کمی دارد، به طوری که ممکن است علائم تا زمانی که به پزشک مراجعه می‌کنید، فروکش کرده باشند.

به طور کلی، علائم روماتیسم قلبی به شرح زیر است:

درد قفسه سینه

بسیاری از بیماران مبتلا به روماتیسم قلبی دردهایی را در ناحیه قفسه سینه خود احساس می‌کند.

تپش قلب

بیشتر بیماران مبتلا به روماتیسم قلبی تپش قلب ناگهانی و احساس کوبیده شدن ضربان شدیدی را در قلب خود تجربه می‌کنند.

احساس خستگی

بیشتر مبتلایان به روماتیسم قلبی سریع‌تر از حالت معمول احساس خستگی می‌کنند.

برخی اوقات ممکن است بیمار بدون انجام دادن کار خاصی احساس خستگی کند و انرژی زیادی برای انجام فعالیت‌های روزانه و فعالیت بدنی نداشته باشد.

تنگی نفس

یکی دیگر از علائم روماتیسم قلبی تنگی نفس است.

بیشتر بیماران مبتلا به روماتیسم قلبی در انجام کارهای روزمره احساس می‌کنند که نمی‌توانند به راحتی نفس بکشند و معمولا تنفس آن‌ها به صورت کوتاه و تند است.

بسیاری از افراد مبتلا به روماتیسم قلبی ممکن است در زمان خوابیدن، دراز کشیدن و پس از بیدار شدن از خواب نیز مشکلات تنفسی را تجربه کنند.

تورم دست و پا و معده

یکی از شایع‌ترین علائم روماتیسم قلبی در بزرگسالان تورم بدن (دست و پا یا معده) است.

در این شرایط ممکن است دست و پای بیمار ورم کند و یا تورم را در معده خود احساس کند.

سایر علائم

• افزایش دمای بدن
• تعریق
• رنگ‌پریدگی
• کبودی زیر چشم‌ها
• کند شدن ضربان قلب
• کبودی لب و بینی
• سرفه
• افت فشارخون
• نشانه‌های مسمومیت
• خارش کوتاه مدت پوست
• احساس غش و ضعف

علائم روماتیسم قلبی در کودکان

به‌طورکلی روماتیسم قلبی دارای مراحلی است که روماتیسم قلبی در کودکان در مراحل اول بروز می‌کند.

علائم این بیماری در سنین کودکی و سال‌های ابتدایی مدرسه ایجاد می‌شود.

مهم‌ترین علائم این بیماری در کودکان درد و تورم مفاصل زانو و مچ پا است.

علائم بیماری روماتیسم قلبی در بزرگسالان

از آنجایی که علائم بیماری روماتیسم قلبی معمولاً ۱۵ تا ۲۰ سال پس از ابتلا به این بیماری ظاهر می‌شود، علائم این بیماری ممکن است در بزرگسالی و در سنین جوانی ظاهر شود.

در این مرحله، فرد معمولاً مشکلاتی در دریچه‌های قلب خود احساس می‌کند و ممکن است علائمی مانند تپش قلب، درد قفسه سینه، تنگی نفس و خستگی را تجربه کند.

تشخیص روماتیسم قلبی

همانطور که قبلاً ذکر شد، عفونت‌های اخیر استرپتوکوکی، به ویژه عفونت‌های گلو، معیارهای اصلی تشخیص این بیماری روماتیسمی هستند.

کشت گلو یا آزمایش خون از روش‌های رایج برای تشخیص عفونت استرپتوکوکی هستند.

در طول معاینه قلب، افراد مبتلا به بیماری روماتیسمی قلب ممکن است صدای سوفل بشنوند که ناشی از نشت خون و مشکلات دریچه است.

برای تشخیص روماتیسم قلبی معمولا پزشک همراه با سابقه پزشکی و معاینه فیزیکی، از آزمایش‌های مختلفی استفاده می‌کند.

ابتدا دکتر قلب و عروق شما را معاینه می‌کند و علائم او را جویا می‌شود.

سپس برای اطمینان از آزمایش‌های مختلف استفاده می‌شود.

• اکوی قلب (اکوکاردیوگرافی) برای بررسی آسیب به دریچه‌های قلب و مشکلات قلبی
• نوار قلب برای ثبت ریتم‌های غیرطبیعی قلب
• اشعه ایکس از قفسه سینه برای بررسی اندازه قلب
• ام‌آر‌آی قلب برای تصویربرداری از قلب
• آزمایش خون برای بررسی عفونت و التهاب

اکوکاردیوگرافی

این آزمایش برای تشخیص روماتیسم قلبی از امواج صدا استفاده می‌کند تا دهلیز‌ها و دریچه‌های قلب را چک کند.

امواج صدای اکو زمانی که مبدل سونوگرافی روی پوست قفسه سینه حرکت می‌کند، یک تصویر را روی صفحه نشان می‌دهد.

اکوکاردیوگرافی می‌تواند آسیب به دریچه، جریان برگشتی خون در یک دریچه‌ با نشتی، مایعات اطراف قلب و بزرگ شدن قلب را نشان دهد.

امواج صوتی تصاویری از قلب را روی صفحه مانیتور ایجاد می‌کنند.

این تصاویر می‌توانند هرگونه تغییر غیرطبیعی و آسیب به دریچه‌های قلب، از جمله نشت خون، ضخیم شدن دریچه و تجمع مایع در اطراف قلب را تشخیص دهند.

این آزمایش مفید‌ترین روش برای تشخیص مشکلات دریچه‌های قلب، از جمله بیماری روماتیسم قلب است.

الکتروکاردیوگرام (ECG)

این آزمایش قدرت و عملکرد سیگنال‌های الکتریکی قلب را اندازه‌گیری می‌کند.

این دستگاه می‌تواند ریتم‌های غیرطبیعی قلب مانند آریتمی‌ها و گاهی اوقات آسیب به عضله قلب را تشخیص دهد.

این آزمایش با اتصال حسگرهایی به پوست، فعالیت الکتریکی را ثبت می‌کند.

عکسبرداری با اشعه ایکس از قفسه سینه

این آزمایش ظاهر بافت قلب و ریه و هرگونه تغییری مانند تورم را ارزیابی می‌کند.

ام آر آی

ام آر آی تصاویر بسیار دقیقی از قلب و دریچه‌های قلب تولید می‌کند.

آزمایش خون

برخی از آزمایش‌های خون برای بررسی عفونت و التهاب استفاده می‌شوند.

درمان بیماری روماتیسم قلبی به چه صورت است؟

درمان این بیماری روماتیسمی به این موضوع بستگی دارد که میزان آسیب به دریچه قلب به چه میزان است.

در موارد شدید بیماری، درمان شامل جراحی برای جایگزین کردن دریچه آسیب‌دیده است.

بهترین درمان برای این نوع بیماری پیشگیری از ابتلا به تب روماتیسمی است.

درمان به‌موقع عفونت‌های استرپتوکوکی مانع از پیشروی تب روماتیسمی و ایجاد عوارض آتی می‌شود.

درمان دارویی بیماری روماتیسمی

پزشک شما می‌تواند برای بهبود ریتم غیرطبیعی قلب شما دارو تجویز کند، همچنین می‌تواند داروهای ضد انعقاد خون را برای کاهش خطر سکته مغزی یا حتی لخته شدن خون تجویز کند.

در صورت ابتلا به تب روماتیسمی مصرف داروهای ضدالتهابی تجویز شده خطر آسیب به دریچه قلب را کاهش می‌دهد.

افرادی که به تب روماتیسمی مبتلا می‌شوند معمولاً مصرف داروهای آنتی‌بیوتیکی را به‌صورت روزانه یا ماهانه به‌منظور ممانعت از بازگشت بیماری مصرف می‌کنند.

ازاین‌رو به‌منظور کاهش التهاب، مصرف داروهای تجویزشده از قبیل آسپیرین، داروهای استروئیدی و داروهای غیراستروئیدی ضروری است.

داروهایی که علائم بیماری روماتیسمی قلب را درمان می‌کنند عبارتند از:

• آسپرین
• آنتی‌بیوتیک‌ها
• داروهای استروئیدی
• داروهای ضد التهابی
• داروهای غیر استروئیدی

درمان بیماری روماتیسمی با جراحی

اگر شدت آسیب به دریچه قلب بیمار شدید باشد، ممکن است به جراحی دریچه قلب نیاز داشته باشید.

عمل روماتیسم قلبی شامل ترمیم یا تعویض آنها است و به بهبود وضعیت شما کمک می‌کند.

در طول جراحی ترمیم دریچه قلب برای درمان آسیب ناشی از بیماری روماتیسمی قلب، جراح شما یک کاتتر (یک لوله نازک و انعطاف‌پذیر) را از طریق یک برش کوچک در شریان اصلی ران یا زیر بازو یا سینه وارد قلب می‌کند.

یک بادکنک خالی یا باد نشده را از طریق کاتتر به دریچه آسیب دیده قلب وارد کرده و آن را در آنجا قرار دهید.

وقتی نوک کاتتر به دریچه قلب می‌رسد، شروع به باد کردن دریچه قلب می‌کند و جریان خون را در بدن بهبود می‌بخشد.

ورزش‌های مفید برای بیماری روماتیسم قلبی

شاید جالب باشد بدانید که بیماری روماتیسم قلبی را می‌توان با ورزش مدیریت کرد و شدت این بیماری را تا حدودی کاهش داد.

در واقع، هر ورزشی که ضربان قلب شما را افزایش دهد، برای سلامت قلب شما مفید است.

با این حال، توصیه می‌شود شدت ورزش‌هایی که انجام می‌دهید به گونه‌ای نباشد که ضربان قلب شما به طور غیرطبیعی افزایش یابد.

برخی از ورزش‌هایی که برای بیماری روماتیسم قلبی مفید هستند عبارتند از:

• شنا
• پیاده‌روی
• طناب زدن
• دویدن آسان
• دوچرخه‌سواری

آیا پیشگیری از روماتیسم قلبی امکان‌پذیر است؟

اولین و مهمترین قدم برای هر کسی جهت پیشگیری از بیماری روماتیسمی قلب، جلوگیری از ابتلا به عفونت باکتریایی استرپتوکوکی یا درمان این بیماری با آنتی بیوتیک ها و داروهای ضد التهاب است.

با پیشگیری از ابتلا به عفونت‌های استرپتوکوکی یا درمان به‌موقع آن‌ها می‌توان تا حدود زیادی از این بیماری روماتیسمی پیشگیری کرد.

مصرف داروهای خود طبق دستور پزشک و در زمان تعیین شده بسیار مهم است.

در صورت ابتلا به هر نوع عفونت باکتریایی بسیار مهم است که آنتی‌بیوتیک‌های تجویزشده طبق دستور پزشک و تا پایان دوره مصرف شوند.

اگر فرزند شما یا حتی خودتان موارد زیر را دارید، بهتر است به متخصص قلب یا جراح قلب مراجعه کنید:

• تب
• گلودرد
• درد مفاصل
• درد عضلانی
• التهاب لوزه یا تورم لوزه ها
• بیماری کوریا

آیا دلیل وجود درد در قفسه سینه بخاطر بیماری روماتیسم قلبی است؟

علائمی مانند تب، ورم مفاصل، کاهش وزن و تحریک پوستی به سراغ بیمار می آید.

روماتیسم قلبی از طریق تجویز آنتی بیوتیک ها قابل درمان است.

اگر شخص درمان نشود عوارضی مانند درد در قفسه سینه، اختلال در ضربان قلب و تنگی نفس به سراغ او می آید، که این علائم بخاطر آسیب دیدن دریچه های قلب به ویژه دریچه میترال و آئورت است و بعد از مدتی فرد باید تحت درمان و گاهی جراحی قلب قرار بگیرد.

بیماری روماتیسم قلبی چگونه بر زنان باردار تأثیر می‌گذارد؟

بیماری روماتیسم قلبی برای افراد باردار بسیار خطرناک است.

بارداری میزان و حجم خون در بدن شما را افزایش می‌دهد. به همین دلیل، قلب باید برای پمپاژ خون اضافی در بدن سخت‌تر کار کند.

اگر دریچه‌های قلب شما به دلیل بیماری روماتیسم قلبی آسیب دیده باشند، ممکن است در دوران بارداری مشکلات جدی ایجاد کند.

این بیماری علاوه بر اینکه برای سلامت مادر خطرناک است، می‌تواند خطر جدی برای سلامت جنین نیز ایجاد کند.

عوارض بیماری روماتیسم قلبی

عدم درمان یا درمان نادرست این بیماری می‌تواند وضعیت بیمار را بدتر کند و عوارض جدی ایجاد کند.

در نتیجه، در صورت مشاهده هر یک از علائم، به پزشک مراجعه کنید و روند درمان را جدی بگیرید تا از این عوارض جلوگیری شود.

عوارض بیماری روماتیسم قلبی در بزرگسالان شامل موارد زیر است:

اندوکاردیت و نارسایی قلبی؛ این بیماری می‌تواند به تدریج به دلیل تنگی شدید یا نشت دریچه قلب رخ دهد.

عوارض بارداری و زایمان؛ بیماری روماتیسم قلبی به ویژه برای زنان باردار خطرناک است.

بارداری میزان خون در بدن را افزایش می‌دهد و قلب باید برای پمپاژ خون اضافی بیشتر کار کند.

آسیب به دریچه قلب در دوران بارداری می‌تواند مشکلات جدی برای سلامتی ایجاد کند.

زنان مبتلا به بیماری روماتیسم قلبی باید قبل از بارداری شرایط خود را با پزشک متخصص مانند دکتر صدف اصفهانی در میان بگذارند.

پارگی دریچه قلب؛ این بیماری یک اورژانس پزشکی است که با جراحی برای ترمیم یا بازسازی دریچه قلب درمان می‌شود.

آیا بیماری روماتیسمی قلب باعث مرگ می‌شود؟

بیماری روماتیسمی قلب می‌تواند باعث مرگ شود. بیماری روماتیسمی قلب یک بیماری عفونی است که می‌تواند به دریچه‌های قلب آسیب برساند و جریان خون را مختل کند.

این می‌تواند منجر به نارسایی قلبی، سکته مغزی و سایر مشکلات جدی شود و در نهایت باعث مرگ ناگهانی شود.

طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی، در سال ۲۰۲۰، حدود ۲۵۰ هزار نفر در سراسر جهان بر اثر بیماری روماتیسمی قلب جان خود را از دست دادند.

این بیماری یکی از ۱۰ علت اصلی مرگ و میر در کودکان و نوجوانان در سراسر جهان است.

شایع‌ترین علت مرگ ناشی از بیماری روماتیسمی قلب، نارسایی قلبی است.

نارسایی قلبی زمانی رخ می‌دهد که قلب نمی‌تواند خون کافی را برای رفع نیازهای بدن پمپ کند.

این می‌تواند منجر به علائمی مانند تنگی نفس، خستگی، تورم و درد قفسه سینه شود.

تفاوت بین روماتیسم قلبی و مفصلی

تحقیقات نشان داده است که بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید (آرتریت روماتوئید) در مقایسه با افراد بدون این بیماری، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به نارسایی احتقانی قلب (CHF) هستند.

سطح بالای التهاب در بدن، مکانیسم‌هایی را فعال می‌کند که روند نارسایی قلبی را تسریع می‌کنند.

از سوی دیگر، این دو بیماری از نظر علائم رایج نیز با هم تفاوت دارند. به عنوان مثال، مهمترین علائم روماتیسم مفصلی شامل موارد زیر است:

• درد مفاصل
• احساس سفتی در مفاصل هنگام بیدار شدن از خواب
• تورم مفاصل و درد در اندام تحتانی

در حالی که بیماری روماتیسم قلبی ناشی از پاسخ ایمنی ناشی از باکتری استرپتوکوک است و به عنوان یکی از عوارض این عفونت شناخته می‌شود.

به همین دلیل، علائم خاص این بیماری را در بیماری روماتیسم قلبی مشاهده می‌کنیم. علائم بیماری روماتیسم قلبی شامل موارد زیر است:

• تغییر در ضربان قلب طبیعی (تپش قلب)
• تنگی نفس هنگام ورزش و خواب
• احساس ضعف و خستگی
• سرگیجه