علائم نارسایی قلبی

نارسایی قلبی نوعی بیماری مزمن است که بیشتر اوقات به دلیل سایر شرایط پزشکی و برخی بیماری ها رخ می دهد و شامل شرایطی است که در آن قلب ما توانایی تامین نیازهای بافت های بدن به اکسیژن و مواد مغذی را به دو دلیل از دست می دهد:

• عضله قلب بسیار ضعیف است و نمی تواند خون را با نیروی کافی به بقیه بدن پمپ کند.
• عضله قلب در استراحت مشکل دارد و نمی تواند با خون کافی پر شود.

در این شرایط، سلول‌های بدن خون غنی از اکسیژن و مواد مغذی لازم برای عملکرد مناسب را دریافت نمی‌کنند و تجمع مایع در برخی از اندام‌ها مانند ریه‌ها اتفاق می‌افتد.

در نارسایی قلبی، قلب به طور کامل کار یا تپش را متوقف نمی کند، فقط خون را به درستی پمپاژ نمی کند.

بسیاری از افراد با نارسایی قلبی زندگی می کنند و این بیماری یکی از شایع ترین دلایل مراجعه به بیمارستان در افراد بالای 65 سال است.

در برخی موارد نارسایی قلبی خفیف و همراه با علائم جزئی می باشد که با انجام فعالیت بدنی مشخص شده، اما در موارد حادتر علائم این بیماری حتی در هنگام استراحت نیز ظاهر می شود جان فرد به خطر می افتند.

شایع ترین علائم نارسایی قلبی تنگی نفس، خستگی، تورم پا و علائم احتباس مایعات است.

علت نارسایی قلبی

این بیماری ممکن است پس از درمان صحیح بسیاری از بیماری های قلبی ایجاد شود و پس از حمله قلبی، جراحی قلب، مداخله قلبی تهاجمی یا غیرتهاجمی در بیمار ایجاد شود.

شناخت علائم این بیماری و مراجعه به موقع پزشک اغلب می تواند باعث توقف یا کاهش سرعت پیشرفت بیماری و افزایش طول عمر بیمار شود.

در بیشتر موارد، شکست به بیماری دیگری مربوط می شود. یکی از دلایل اصلی نارسایی قلبی، انسداد شریان قلب است.

این بیماری باعث تنگ شدن رگ ها و نرسیدن خون و اکسیژن کافی به قلب می شود، به طور کلی، شرایطی که ممکن است باعث نارسایی قلبی شوند عبارتند از:

• بیماری عروق کرونر
• کاردیومیوپاتی
• نقص مادرزادی قلب
• حمله قلبی
• بیماری دریچه قلب
• انواع خاصی از آریتمی
• فشار خون بالا
• آمفیزم
• دیابت
• تیروئید پرکار یا کم کار
• اچ‌ آی‌ وی
• کم خونی شدید
• برخی از درمان های سرطان مانند شیمی درمانی
• سوء مصرف مواد مخدر یا الکل

علائم نارسایی قلبی

نارسایی قلبی یکی از شایع ترین بیماری های قلبی است.

احتمال این که یک فرد در طول زندگی خود به نارسایی قلبی مبتلا گردد، 20 درصد است یعنی از هر 5 نفر یک نفر احتمال دارد به نارسایی قلبی دچار شود.

لذا با توجه به اهمیت و شیوع بالای این بیماری لازم است هر فردی با علایم بیماری نارسایی قلبی آشنا باشد.

بیشتر علائم نارسایی قلبی را می توان به 3 دسته کلی تقسیم کرد:

• علائم ناشی از اضافه بار و احتقان مایعات
• علائم ناشی از کاهش پمپاژ قلب
• علائم ناشی از آریتمی قلبی

علائم ناشی از اضافه بار و احتقان مایعات

 تجمع مایعات در بدن و احتقان ریه متأسفانه در افراد با نارسایی قلبی زیاد دیده می شود و از شایع ترین دلایلی است که در افراد با نارسایی قلبی علائم بیماری را ایجاد می کند.

در افراد با نارسایی قلبی قدرت پمپاژ قلب کاهش یافته است و بدن برای جبران این کاهش قدرت انقباضی با احتباس آب و نمک میزان حجم خون و مایعات بدن را افزایش می دهد تا نارسایی قلب را جبران نماید.

این احتباس آب و نمک در بدن علائم متعددی ایجاد می کند که عبارتند از:

افزایش وزن

احتباس نمک و مایعات می تواند باعث افزایش معنی دار و سریع وزن شود.

به همین دلیل پزشکان از افراد دارای نارسایی قلبی می خواهند هر روز وزن خود را اندازه گیری نمایند.

افزایش وزن یکباره در اثر تجمع سریع مایعات می تواند نشانه مهمی از عدم کنترل نارسایی قلبی باشد که نیاز به تعدیل در داروها یا رژیم غذایی دارد.

ادم

ورم یا تورم بدن با نارسایی قلبی شایع است.

مایع اضافی تمایل به جمع شدن در اندام تحتانی پاها و مچ پاها دارد و در اغلب موارد این ورم کاملاً آشکار و ناراحت کننده است.

علاوه بر این، در صورت شدید بودن نارسایی قلبی یا وجود نارسایی سمت راست قلب مایع اضافی می تواند در حفره داخل شکم هم جمع شود و حالتی ایجاد کند که آسیت نامیده می شود.

احتقان ریه

در نارسایی قلبی، تجمع نمک و مایعات بدن باعث افزایش فشار در حفره های قلبی می شود.

فشار خون بالای داخل حفرات قلبی باعث می شود مقداری از مایعات اضافی در ریه ها جمع شوند که نتیجه آن احتقان ریه است.

از آنجا که احتقان ریه بسیار رایج است، شما اغلب اصطلاح نارسایی احتقانی قلب را خواهید شنید که به عنوان مترادف مجازی برای نارسایی قلبی استفاده می شود.

این احتقان ریه به طور معمول باعث مشکلات تنفسی می شود که می تواند چندین علائم متمایز از جمله:

تنگی نفس در هنگام فعالیت بدنی و ورزش

دیسپنه یا تنگی نفس در افرادی که نارسایی قلبی دارند بسیار شایع است.

تجمع مایع در ریه باعث پر شدن حفرات ریه از مایع شده و جابجایی گازهای تنفسی مانند اکسیژن به درستی صورت نمی گیرد.

این افراد معمولا در زمان استراحت علایم زیادی ندارند ولی با شروع ورزش و فعالیت بدنی دچار تنگی نفس، کم آوردن ریه ها و خستگی زودرس خواهند شد.

در بیماری های شدید این علایم حتی در زمان استراحت هم قابل مشاهده هستند.

نکته قابل توجه اینکه تنگی نفس در هنگام ورزش اغلب با سرفه خشک همراه است.

البته سرفه می تواند به تنهایی و قبل از بروز تنگی نفس هم ایجاد شود.

سرفه بدر، زمان فعالیت بدنی نیز ممکن است نشانه ای از تشدید احتقان ریه باشد.

ارتوپنه

ارتوپنه تنگی نفسی است که هنگام دراز کشیدن رخ می دهد.

شخص بیمار در حالت نشسته یا ایستاده راحت است یا علائم کمی دارد ولی به محض دراز کشیدن دچار تشدید علایم تنگی نفس و اضطراب خواهد شد.

این بیماران برای غلبه بر این مشکل از تعداد بیشتری بالش برای خوابیدن استفاده می کنند تا با بالا بردن ریه از بدن از میزان تجمع مایع کم شده و علائم آنها کمتر شود.

نیاز به بالش های بیشتر برای اینکه بتوانید بخوابید نشانه ای است از تشدید بیماری قلبی و نارسایی قلب.

تنگی نفس شبانه پاروکسیسمال PND

یکی دیگر از علائم بدتر شدن نارسایی قلبی، PND است.

افراد مبتلا به PND چند ساعت بعد از خوابیدن به صورت ناگهانی از خواب عمیق بیدار می شوند و احساس کمبود نفس می کنند.

تنگی نفس این بیماران چند دقیقه تا نیم ساعت بطول می انجامد و بعدا از بین می رود.

بندوپنه

بندوپنه علامتی است که در مبتلایان به نارسایی قلبی مشاهده می شود که فقط در سال های اخیر توصیف شده است.

این علامت اشاره به تنگی نفسی است که هنگام خم شدن به جلو رخ می دهد. افرادی که این علامت را دارند در موقع بستن بند کفش یا برداشتن چیزی از روی زمین یا در حالت سجده برای نماز دچار تنگی نفس و علایم نارسایی قلبی می شوند.

ادم حاد ریوی

ورم حاد ریوی ناشی از احتقان سریع و ناگهانی مایع در ریه است.

در برخی موارد که نارسایی قلبی به سرعت ایجاد می شود یا شدت نارسایی قلبی زیاد است، ریه ها به سرعت از مایع پر شده و از ظرفیت تنفسی ریه به شدت کاسته می شود.

علائم این بیماران به سرعت ایجاد می شود و این بیماران حتی در حالت استراحت هم دچار گرسنگی هوا شده و برای جبران کمبود اکسیژن بدن، نفس های عمیق و تند خواهند کشید که بعد از مدتی و با خستگی عضلات تنفسی مجدداً علایم آنها تشدید خواهد شد.

ادم ریه یکی از اورژانس های پزشکی است که احتیاج به درمان بیماران در بخش های ویژه و با استفاده از داروهای تزریقی دارد.

علائم ناشی از کاهش قدرت پمپاژ قلب

کار اصلی قلب این است که خون را به تمام اندام های بدن منتقل کند.

در افرادی که نارسایی قلبی دارند، این عمل پمپاژ معمولاً تا حدی کاهش می یابد.

در اکثر موارد، علائم ناشی از پمپاژ ضعیف قلبی (که به آن برون ده قلب هم گفته می شود) به صورت کمبود خون در اعضای بدن مانند عضلات، مغز و سایر اعضای بدن خود را نشان می دهد.

علائم کاهش توانایی پمپاژ متعدد است ولی بارزترین این علائم عبارتند از:

• ضعف و خستگی شدید
• ضعف و تحلیل عضلات
• بی حالی و بی جانی
• کاهش شدید وزن

علائم ناشی از کاهش پمپاژ قلبی معمولا علائم بسیار مهمی هستند و بدیهی است علائمی مانند اینها با عمر طولانی سازگار نیست.

مگر در مواردی که بتوان با داروها، عملکرد قلبی را بهبود بخشید یا اگر نمی توان، از پیوند قلب یا وسیله کمکی بطن استفاده کرد.

افراد مبتلا به نارسایی قلبی که این نوع علائم را دارند، معمولاً مرگ نسبتاً زودرسی دارند.

علائم ناشی از آریتمی قلب

قلب بیمارانی که دارای نارسایی است، معمولاً دچار آریتمی می شود.

آریتمی هایی مانند فیبریلاسیون دهلیزی ضربانات زودرس قلبی و تاکی کاردی از علائم شایع در بیماران با نارسایی قلبی است.

علائمی که در افراد با نارسایی قلبی می تواند در اثر آریتمی به وجود آید عبارتند از:

• تپش قلب
• احساس سبکی سر و سرگیجه
• کاهش سطح هوشیاری و سنکوپ

سایر علائم نارسایی قلبی

• ضعف، خستگی و بی‌حالی
• تنگی نفس در حالت استراحت و خوابیده
• تورم شکم، پا و مچ
• کاهش توانایی در ورزش کردن
• سرفه مداوم و داشتن خلط
• تهوع
• کم شدن اشتها
• کاهش تمرکز و هوشیاری
• درد قفسه سینه
• بیرون زدگی رگ های گردن

علائم نارسایی قلبی در کودکان

اگر کودک شما به نارسایی قلبی مبتلا باشد، ممکن است که علائم مختلفی را نشان دهد. برخی از علائم نارسایی قلبی در کودکان شامل موارد زیر هستند؛

• کودک شما به خوبی وزن نمی‌گیرد و معمولا از هم سن و سالان خود جثه‌ی کوچک‌تر و ریزه میزه‌تری دارد.
• به سختی نفس می‌کشد و در مواقع زیادی دچار تنگی نفس می‌شود.
• در بیشتر اوقات احساس خستگی مفرط می‌کند.
• هنگامی که با دوستان خود بازی می‌کند، بیشتر از آنها نیاز به استراحت کردن دارد.
• هنگام غذا خوردن خسته می‌شود و احساس خواب‌آلودگی به او دست می‌دهد.
• سرفه زیاد می‌کند و در ریه‌های خود احساس گرفتگی و پری می‌کند.
• زیاد عرق می‌کند.

تشخیص نارسایی قلبی

تشخیص نارسایی قلبی بر اساس شرح حال و معاینه فیزیکی بیمار و یک سری آزمایشات توسط پزشک متخصص همچون دکتر صدف اصفهانی انجام می شود.

این آزمایشات به منظور تشخیص عملکرد قلب و تعیین علت اصلی نارسایی قلبی انجام می شود.

مهمترین آزمایشات و معاینات تشخیصی نارسایی قلبی عبارتند از:

EKG

EKG یا نوار قلب، فعالیت الکتریکی قلب را که باعث ضربان قلب می شود اندازه گیری می کند.

با کمک ECG، پزشک ما می تواند برخی از مشکلات را که ممکن است منجر به نارسایی قلبی شود، مشکلاتی مانند ریتم غیر طبیعی قلب یا حمله قلبی را تشخیص دهد.

اشعه ایکس قفسه سینه

عکس قفسه سینه اندازه و شکل قلب و عروق خونی بزرگ در قفسه سینه و تجمع احتمالی مایع در ریه ها را نشان می دهد.

اکوکاردیوگرافی

اکوکاردیوگرافی برای ارزیابی اندازه و عملکرد حفره ها و دریچه های قلب استفاده می شود و میزان پمپاژ خون توسط بطن چپ که عامل مهمی در نارسایی قلبی است در آن اندازه گیری می شود.

اکوکاردیوگرام های متعدد با فواصل زمانی می تواند به بررسی چگونگی تغییر عملکرد قلب در طول زمان کمک کند.

آنژیوگرافی

آنژیوگرافی برای بررسی عملکرد قلب و بررسی رگ های قلب از نظر انسداد استفاده می شود.

در این آزمایش پزشک لوله نازکی (کاتتر) را از طریق یک رگ خونی بزرگ وارد قلب می کند و برای مشاهده عروق و ساختار قلب به کمک اشعه ایکس، رنگ مخصوصی نیز به کاتتر تزریق می شود.

با آنژیوگرافی می توان عملکرد پمپاژ قلب را نیز ارزیابی کرد.

آزمایش خون

در نارسایی قلبی، سطح یکی از هورمون های تولید شده توسط قلب بالاتر از حد طبیعی است.

اندازه گیری این هورمون می تواند به تشخیص نارسایی قلبی کمک کند.

تست ورزش

پزشک با کمک تست ورزش می تواند ضربان قلب، فشار خون و ضربان قلب ما را هنگام راه رفتن یا دویدن روی تردمیل مشاهده کند و در نتیجه عملکرد قلب ما را در حین ورزش ارزیابی کند.

بررسی کنید که آیا نشانه هایی از کمبود خونرسانی به قلب که به دلیل انسداد عروق کرونر ایجاد می شود در بدن ما وجود دارد یا خیر.

سایر آزمایشات تصویربرداری مانند توموگرافی کامپیوتری (CT اسکن)، تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) و اسکن هسته ای، آزمایش های تصویربرداری دیگری هستند که پزشکان می توانند برای بررسی عضله قلب و عروق کرونر در شرایط خاص استفاده کنند.

به عنوان مثال ام آر آی یا اسکن هسته ای می تواند التهاب در قلب را تشخیص دهد.

راه های موثر برای پیشگیری از نارسایی قلبی

کارشناسان همواره به بیماران مبتلا به این عارضه، افرادی که در حال حاضر از نوعی بیماری قلبی عروقی رنج می برند و حتی افرادی که قلب سالم دارند توصیه می کنند که با یک سبک زندگی سالم مراقب سلامت قلب و عروق خود باشند.

یکی از راه های پیشگیری از نارسایی قلبی، کنترل و جلوگیری از فراهم شدن شرایط موثر برای بروز این بیماری است. برخی از راه های پیشگیری عبارتند از:

• ورزش و پیشگیری از چاقی و اضافه وزن
• کنترل فشار خون و همچنین درمان و کنترل عوارض فشار خون بالا
• پیشگیری از بیماری عروق کرونر و کنترل بیماری عروق کرونر
• پیشگیری از دیابت و کنترل دیابت

آیا نارسایی قلبی قابل درمان است؟

با توجه به مرحله بیماری، پزشکان دارو تجویز می کنند و بیماری را کنترل می کنند.

البته اگر قلب دیگر قادر به کار نباشد، فرد نیاز به پیوند قلب دارد، پیشگیری بهترین کاری است که افراد می توانند در پاسخ به علائم اولیه و عوامل خطر نارسایی قلبی انجام دهند.

• اگر سیگاری هستید، سیگار را ترک کنید.
• اگر اضافه وزن دارید، وزن کم کنید.
• غذاهای سالم و کم چرب بخورید.
• مصرف شکر و سایر محصولات غذایی شیرین را به حداقل برسانید.
• از نمک زیاد استفاده نکنید.
• در موقعیت های استرس زا قرار نگیرید.
• خوب بخوابید.
• اگر آپنه خواب دارید، این اختلال را کنترل کنید.
• همیشه ورزش کنید.
• الکل ننوشید.
• همیشه فشار خون خود را کنترل کنید.

عوارض نارسایی قلبی

همانطور که قبلا گفتیم وظیفه قلب، رساندن اکسیژن و مواد مغذی به تمام بافت ها و اندام های بدن است.

با ایجاد مشکل در این عمل، نارسایی قلبی می تواند منجر به اختلال در عملکرد بسیاری از اعضای بدن و در نتیجه بروز بیماری و عوارض خطرناکی شود که زندگی فرد مبتلا را تهدید می کند.

در صورت عدم درمان، نارسایی قلبی یک بیماری پیشرونده خواهد بود، بنابراین مهمترین هدف درمان این بیماری تسکین علائم، کاهش احتمال عوارض و کاهش سرعت پیشرفت آن است.

برخی از عوارض نارسایی قلبی عبارتند از:

• ریتم نامنظم قلب
• لخته شدن خون
• سکته مغزی
• برخی از بیماری های کبدی و کلیوی