نقص مادرزادی سپتوم (سوراخ قلب)

نقص مادرزادی سپتوم چیست؟

نقص مادرزادی سپتوم یکی از بیماری ‌های قلبی می ‌باشد که از زمان نوزادی همراه با بیمار است و به صورت سوراخ در قلب است‌.

سپتوم در تیغه‌ ای که برای جداسازی بین دهلیزها و بطن ها وجود دارد، به وجود می‌آید.

موجب می ‌گردد که خون حاوی اکسیژن با خون بدون اکسیژن ترکیب گردد و در نتیجه آن قلب و ریه باید فعالیت بیشتری را انجام دهند.

فرد را دچار تنگی نفس، ایجاد بی نظمی در ضربان قلب و خستگی می کند.

علائم نقص سپتوم

سوراخ قلب یک بیماری مادرزادی می باشد که خیلی از نوزادان علائمی مدارند.

بعضی از افراد علائم و نشانه های این بیماری را در بزرگسالی تجربه خواهند کرد.

رایج ترین علائم نقص سپتوم عبارتند از:

• تنگی نفس در زمان ورزش و فعالیت بدنی
• تورم پاها، کف پا و شکم
• آریتمی
• خستگی، به خصوص با فعالیت.
• احساس تپش قلب
• سوفل قلب

علت بروز سوراخ قلب

دلیل و علت این نقص به طور دقیق مشخص نمی باشد.

این مشکل یک نقص ساختاری است که در زمان رشد قلب نوزاد در رحم ایجاد می‌شود.

بسیاری از عوامل ژنتیکی و شرایط پزشکی خاص می‌توانند بر بروز این مشکل برای نوزاد دخیل باشند.

مصرف سیگار، الکل و سبک زندگی بر ایجاد این مشکل موثر می باشند.

مبتلا شدن به بعضی از بیماری ها و مصرف برخی از داروها و مواد مضر میتواند احتمال خطر ابتلا به این بیماری را زیاد کند.

برخی از موارد که خطر ابتلا به نقص سپتوم می شوند عبارتند از:

• عفونت سرخجه در ماه‌های اول بارداری
• دیابت
• لوپوس
• مصرف الکل
• مصرف تنباکو و مواد مخدر
• استفاده از داروهای ضد تشنج و داروهایی برای درمان مشکلات خلقی
• عوامل ژنتیکی

انواع سوراخ قلبی در کودکان و بزرگسالان

با توجه به محل تشکیل شدن سوراخ قلبی و همچنین علائم و نشانه‌های هر کدام، انواع سوراخ قلبی به شرح زیر هستند:

نقص سپتوم دهلیزی

این نوع نقص در بخشی از دیواره سپتوم دهلیز ها سوراخی دارد.

این سوراخ مابین دو حفره بالایی در عضلات قلب وجود دارد.

سوراخ ASD باعث می‌شود تا خون حاوی اکسیژن به جای آنکه به بطن چپ منتقل شود، به سمت راست قلب برود.

خونی که شامل اکسیژن می باشد به قسمت ریه سرازیر می شود به جای اینکه به کل بدن انتقال پیدا کند.

این انتقال باعث ایجاد فشار ریوی می شود.

نقص سپتوم بطنی

نقص سپتوم بطنی یا VSD سوراخی در بطن قلب است.

سوراخ ایجاد شده بر روی عضله بین دو حفره پایینی قرار می گیرد.

این سوراخ باعث می‌شود تا به جای آنکه خون از به آئورت منتقل شود، از بطن چپ به بطن راست منتقل شود.

این انتقال باعث افزایش فعالیت قلب می شود، زیرا قلب باید به درستی پمپاژ و خونرسانی کند.

میزان خطر نقص مادرزادی سپتوم

نوع بطنی سوراخ قلب و یا نقص مادرزادی سپتوم دارای میزان خطر بیشتری است.

هرچه میزان این سوراخ و یا حفره عمیق ‌تر و بیشتر باشد، این بیماری نیز سخت ‌تر خواهد بود.

در شرایط بحرانی بودن فرد نیاز به جراحی دارد و به وسیله دارو دیگر قابل درمان نیست.

چنانچه شرایط بیمار حاد باشد، ممکن است باعث حمله قلبی، ایجاد آریتمی در قلب و همچنین نارسائی قلبی گردد.

خطر مرگ ناشی از سوراخ قلب

میزان خطر این بیماری بسته به شدت بیماری و همچنین اندازه ی حفره ی موجود دارد.

گاهی اوقات این سوراخ در ناحیه دهلیزی ایجاد شده و اندازه آن بسیار کوچک است و زود تشخیص داده نمی‌شود.

در مواردی کاملاً تصادفی ممکن است وجود آن را تشخیص دهند، این سوراخ در بعضی از نوزادان کم کم بسته شده و برطرف می‌ گردد.

چنانچه این سوراخ در ناحیه بطن وجود داشته باشد، به آن نقص مادرزادی بطنی یا اصطلاحا VSD می‌ گویند.

این سوراخ دارای عوارض بدتری بوده و چنانچه درمان نشود، باعث به وجود آمدن مشکلات قلبی مثل ایجاد نارسائی در قلب، به وجود آوردن مشکلاتی در دریچه قلب و همچنین حملات قلبی می شود.

از این رو چنانچه کنترل نشود و درمان نگردد، ممکن است باعث مرگ فرد به دلیل عارضه های قلبی شود.

اندازه سوراخ قلب

اندازه سوراخ قلبی از کوچک تا بزرگ متغیر است و شرایط مختلفی در ایجاد تغییر در این اندازه نقش دارند.

هر یک از اندازه‌های طبیعی و غیر طبیعی نقص سپتوم به شرح زیر است:

سوراخ قلبی کوچک

بیشتر سوراخ های قلب 3 میلی متر و کوچکتر می باشند و هیچ علائم خاصی را ایجاد نمی کند.

تقریباً در هر ۱۰ نفر از بیماران، ۹ نفر سوراخ قلبی کوچک دارند و این احتمال وجود دارد که تا ۶ سالگی به طور خود به خود درمان شود.

سوراخ قلبی متوسط

سوراخ قلب های به اندازه 3 تا 5 میلی متر هم علامتی ایجاد نمی کند.

معمولاً تا زمانی که این نقص عملکرد قلب یا ریه را مختل نکند، عمل جراحی به تعویق می‌افتد.

این نوع از سوراخ قلب همانند سوراخ قلب کوچک امکان دارد خود به خود بسته شود.

سوراخ قلبی بزرگ

سوراخ قلب های بزرگ 6 تا 10 میلی متر معمولا به جراحی برای ترمیم نیاز دارند.

معمولا این جراحی تا قبل از ۲ سالگی و در همان سنین کودکی انجام می‌شود.

در صورتی که عمل به تعویق بیفتد، میزان آسیب دیدگی قلب و ریه‌ها شدیدتر شده و به نوعی آسیب دائمی تلقی خواهد شد.

عوارض وجود سوراخ قلب

کوچک بودن این سوراخ معمولا عوارضی را در پی ندارد.

مشکلات جدی برای فرد به وجود نمی ‌آورد و در همان دوران نوزادی به مرور بسته می‌شود.

چنانچه سوراخ قلب بزرگ باشد، عوارض جدی را برای فرد به وجود خواهد آورد.

از جمله عوارض می‌ توان به موارد زیر اشاره نمود:

• امکان ایجاد سکته حاد قلبی وجود دارد.
• امکان ایجاد مرگ زود هنگام وجود دارد.
• ممکن است باعث ایجاد نارسایی قلبی در سمت راست قلب شود.
• ممکن است موجب ایجاد آریتمی و یا ایجاد نامنظمی در ضربان قلب شود.
• امکان دارد که باعث ایجاد فشار خون ریوی در فرد گردد.

عارضه فشار خون ریوی جزو عارضه‌ های جدی در این بیماری است.

ممکن است آسیب هایی که ایجاد می‌ کند مادام العمر با فرد همراه باشد، به این عارضه اصطلاحا، سندرم آیزنمنگر می گویند.

سندرم آیزنمنگر معمولا در افرادی که به سوراخ قلب مبتلا هستند به وجود می آید.

برای پیشگیری از چنین عارضه‌ ای باید بیماری سوراخ قلب را حتماً پیگیری نمود و در جهت درمان آن اقدام کرد.

انواع نقص مادرزادی سپتوم

VSD کوچک

در VSD کوچک فرد دارای وسعت کمی از نقص مادرزادی سپتوم است و هیچ علائمی را نخواهد داشت.

در این نوع معمولاً نیاز به درمان دارویی و یا انجام جراحی نیست.

در عملکرد روزانه و زندگی فرد هیچگونه خللی ایجاد نمی‌شود به مرور و با گذشت زمان بعد از تولد نوزاد این سوراخ بسته می شود.

افراد مبتلا به این بیماری باید مرتباً تحت نظر پزشک باشند تا سلامتشان توسط پزشک کنترل گردد.

این سوراخ تا دو سالگی بسته می‌شود ولی چنانچه تا ۴ سالگی نیز به طول انجامید، هیچ ایرادی وجود ندارد و در رشد کودک مشکلی پیش نمی ‌آید.

VSDشدید و یا متوسط

در صورت شدید بودن این نقص باید فرد مبتلا مرتباً تحت نظر پزشک باشد.

چنانچه لازم است از طریق دارو و جراحی اقدام به درمان بیماری خود کند.

علائم ناشی از این بیماری کاملاً در دوران نوزادی مشخص بوده و می‌توان سریعاً نسبت به درمان آن اقدام نمود.

پزشک متخصص بیمار را مورد معاینه قرار داده و در مورد درمان بیمار با دارو و یا جراحی تصمیم گیری می‌ کند.

ابتدا نوزاد را تحت درمان دارویی قرار می‌ دهند و تغذیه خاص را برای وی مشخص می‌ کنند.

هر زمان که پزشک صلاح دید اقدام به جراحی نوزاد می‌ کند.

معمولاً نوزادان پیش از جراحی به خوبی غذا نمی‌ خورند ولی با انجام جراحی انرژی خود را به دست آورده و نتیجه ی آن وزنگیری خوب نوزاد و خوب غذا خوردن او می‌شود.

به طور کلی انجام دادن جراحی برای نوزاد و یا بزرگسالان باعث موارد زیر می‌شود:

• فرد انرژی خود را به دست می ‌آورد.
• در هنگام انجام فعالیت‌های روزانه فرد خسته نشده و می ‌تواند به زندگی عادی خود بازگردد.

نقص ASD سینوس وریدی

یکی از انواع نادر این نقص که در بخش فوقانی دیواره جداکننده حفره‌های قلب ایجاد می‌شود و ممکن است در کنار سایر نقص‌های قلب در زمان تولد ایجاد شود، نقص سینوس وریدی می باشد.

نقص ASD سینوس کرونری

از نادرترین انواع این بیماری سینوس کرونری می باشد که در آن بخشی از دیواره بین سینوس کرونری که بخشی از سیستم ورید قلب است و همچنین دهلیز چپ به صورت مادرزادی وجود ندارد.

برای تشخیص سوراخ قلبی چه کار کنیم؟

در ابتدا برای تشخیص سوراخ قلب باید به پزشک متخصص قلب و عروق  مانند دکتر صدف اصفهانی مراجعه کنید.

در گام بعد پزشک متخصص معاینات فیزیکی را انجام می دهد.

پزشک با گوشی قلب به صدای قلب شکا گوش می دهد.

در صورتی که سوراخ قلب اندازه بزرگی داشته باشد، باعث ایجاد جریان غیر عادی می شود و باعث شنیده شدن صدای سوفل قلبی خواهد شد.

اگر پزشک این صدا را در گوشی قلب بشنود، آزمایشات و تصویربرداری‌های زیر را تجویز خواهد کرد:

• کاتتریزاسیون قلبی
• اکو کاردیوگرافی قلب
• تصویربرداری با اشعه ایکس
• الکتروکاردیوگرام قلب (EKG)
• سی تی اسکن یا توموگرافی کامپیوتری

راه های درمان سوراخ قلب بطنی شدید

استفاده از دارو

در بعضی مواقع ابتلا به این بیماری نیاز به استفاده از دارو جهت خوب عمل کردن قلب دارد.

معمولا کودکانی که دارای علائم شدیدی هستند باید دارو مصرف کنند و نوزادان بدون علائم معمولا نیاز به هیچ دارویی ندارند.

انجام عمل جراحی

عمل جراحی را جهت ترمیم کردن سپتوم برای جلوگیری از آسیب به ریه‌ ها انجام می‌ دهند.

با انجام این جراحی و موفقیت آمیز بودن آن، فرد می‌ تواند تاثیرات مثبت ناشی از آن را در زندگی خود ببیند.

از جمله مزیت‌ های ناشی از این جراحی وزن گیری نوزاد و رشد فیزیکی وی می‌ باشد.

عملکرد جراحی به این صورت است که به وسیله ی آن اقدام به بخیه کردن سوراخ موجود در بطن می‌ کنند.

کاتتریزاسیون قلبی

سوراخ قلب بطنی را می توان از طریق استفاده از کاتتریزاسیون قلبی درمان نمود.

عملکرد این روش به این صورت است که با استفاده از کاتتر و وارد شدن به شریان های قلب و رسیدن به قلب و همچنین با بکارگیری ابزار مسدود کردن سپتال اقدام به بستن حفره ی موجود در سپتوم می کنند.

تغذیه و درمان سوراخ قلب

نوزادانی که مبتلا به این بیماری هستند، معمولاً در هنگام شیر خوردن خسته شده به همین دلیل دچار اختلال در تغذیه شده و خیلی سخت وزن می گیرند.

این نوزادان باید از شیر خشک و یا شیر مادری که پرکالری است، استفاده کنند و یا اینکه از طریق لوله تغذیه وی را انجام دهند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

این بیماری یک نقص مادرزادی می باشد، پس در بیشتر موارد قبل یا بلافاصله بعد از تولد نوزاد تشخیص داده می‌شود.

اگر شما یا کودکتان علائم زیر را تجربه می‌کنید، باید هر چه سریع‌تر از یک متخصص قلب و عروق کمک بگیرید.

• تنگی نفس
• احساس خستگی بعد از فعالیت بدنی
• متورم شدن پاها و شکم
• احساس تپش قلب شدید

سخن پایانی

سوراخ قلب بطنی و یا VSD موجب به وجود آمدن حفره ای در دیواره ی بین بطن سمت چپ و راست می گردد.

با توجه به اندازه حفره علائمی در بیمار شخص می‌شود.

چنانچه حفره خیلی کوچک باشد، معمولا نوزاد علائم خاصی نداشته و می‌تواند به زندگی خود به راحتی ادامه دهد و به مرور زمان این حفره ترمیم می‌گردد .

در صورت شدید بودن حفره باید بیمار تحت درمان قرار گیرد.

در این شرایط ابتدا با درمان دارویی و سپس انجام جراحی این حفره را برطرف می‌ کنند‌.

در صورت درمان نشدن حفره شدید، عوارض خطرناکی فرد را تهدید می‌ کند.