سندروم تونل کارپال چیست؟

تونل کارپال مسیر باریکی در مچ‌دست است که طرفین و کف آن از استخوان‌های کوچکی به همین نام و سقف آن از باند محکمی با جنس بافت پیوندی، به نام لیگامنت عرضی کارپال، تشکیل شده‌اند.

به‌علت استحکام زیاد این عناصر، تونل کارپال ظرفیت محدودی برای افزایش فضا دارد.

عصب مدین یکی از اصلی‌ترین اعصاب دست است که از ریشه‌های اعصاب موجود در گردن منشا می‌گیرد.

عصب مدین از بازو و ساعد به سمت پایین می‌ رود و از تونل کارپال در مچ‌دست عبور کرده و وارد دست (منظور از دست در این نوشته از مچ تا راس انگشتان است) می‌ شود.

این عصب حس قسمت کف‌دستی انگشتان شست، سبابه، میانی و انگشت حلقه را تامین می‌کند، همچنین ماهیچه‌های موجود در ریشه انگشت شست را کنترل می‌ کند (عملکرد حرکتی).

تاندونی که انگشتان را خم می‌کنند و تاندون‌های فلکسور نامیده می‌ شوند، از تونل کارپال عبور می‌کنند.

سندروم تونل کارپال، یکی از بیماری های مفصلی، زمانی رخ می‌دهد که تونل باریک‌تر شود یا بافت‌هایی که در اطراف تاندون‌ها وجود دارند متورم شده و عصب مدین تحت فشار قرار گیرد.

تحقیقات نشان داده‌ اند که افراد مسن و خانم‌ها بیشتر مستعد ابتلا به این سندروم هستند.

علل سندرم تونل کارپال

تونل کارپال یک راه باریک در مچ دست بین استخوان های کوچک مچ دست و یک نوار قوی از بافت همبند به نام رباط کارپ عرضی است.

از آنجایی که مرزهای تونل کارپال بسیار سفت و غیر قابل انعطاف هستند، این فضا ظرفیت کمی برای تغییر اندازه دارد.

یکی از اعصاب اصلی دست، عصب میانی است که در مسیر رسیدن به دست و انگشتان از تونل کارپال مچ دست می گذرد.

عصب میانی دو وظیفه مهم بر عهده دارد که عبارتند از:

• دریافت و انتقال حس‌های حرکتی- مانند احساس لمس کردن از دست به مغز.
• دریافت و انتقال سیگنال‌های عصبی- از مغز به دست، کنترل حرکتی.

علاوه بر عصب میانی، 9 تاندون که انگشتان را خم می کنند نیز از تونل کارپال عبور می کنند.

سندرم تونل کارپال زمانی اتفاق می‌افتد که تونل کارپال باریک می‌شود یا بافت اطراف تاندون‌هایی که از تونل عبور می‌کنند متورم می‌شود و به عصب میانی فشار وارد می‌کند و جریان خون آن را کاهش می‌دهد.

این فشار غیر طبیعی روی عصب می تواند منجر به بی حسی، گزگز، درد و ضعف در دست شود.

ایجاد سندروم تونل کارپال معمولا به دلیل ترکیب چند عامل می باشد.

از عوامل خطر برای سندرم تونل کارپال می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• وراثت احتمالاً یک عامل است. تونل کارپال ممکن است در برخی افراد کوچکتر باشد یا دارای تفاوت های ساختاری باشد. این تفاوت ها ممکن است ارثی باشد.
• حرکات مکرر مچ دست و دست در مدت زمان طولانی ممکن است باعث تورم تاندون‌های مچ دست شود که می‌تواند به عصب فشار وارد کند.
• وضعیت دست و مچ: انجام فعالیت هایی که شامل خم کردن یا صاف کردن دست و مچ برای مدت طولانی است می تواند فشار روی عصب را افزایش دهد.
• بارداری: تغییرات هورمونی در دوران بارداری می تواند باعث تورم شود که می تواند به عصب فشار وارد کند.
• شرایط: دیابت، آرتریت روماتوئید و اختلال عملکرد تیروئید شرایطی هستند که با سندرم تونل کارپ مرتبط هستند.

علائم و نشانه‌ های سندروم تونل کارپال

در اغلب موارد، علائم سندروم تونل کارپال به‌تدریج و بدون آسیب خاصی، شروع می‌ شود.

بسیاری از بیماران بیان می‌ کنند که در ابتدای بیماری علائم گاهی ظاهر می‌ شده و گاهی از بین می‌ رفته، با این‌وجود با پیشرفت بیماری علائم بیشتر عود می‌ کردند و برای مدت زمان طولانی‌تری باقی می‌ماندند.

علائم رایج این بیماری عبارتند از:

• بی‌حسی، مورمورشدن، سوزش و درد دست، ابتدا در انگشتان شست، سبابه، میانی و حلقه
• حس شوک مانند گه‌گاهی که به انگشتان شست، سبابه، میانی و حلقه کشیده می‌شود
• درد یا مورمور شدن که به بالای ساعد و به سمت شانه کشیده می‌شود.
• ضعف و ناتوانی در دست، که ممکن است انجام حرکات ظریف مانند بستن دکمه‌های لباس را با مشکل مواجه کند.
• افتادن وسایل از دست، به علت ضعف، بی‌حسی یا کاهش درک فضایی (آگاهی از اینکه دست فرد در کجا قرار دارد)

علائم شبانه بسیار رایج هستند، به‌این دلیل که بسیاری از افراد با مچ‌هایی خم شده می‌خوابند، علائم ممکن است فرد را از خواب بیدار کنند.

طی روز، علائم اغلب بعد از اینکه فرد، چیزی، مانند تلفن، فرمان ماشین یا کتاب، را برای مدت طولانی درحالتی‌که مچ‌دستش به جلو یا پشت خم است، در دست نگه دارد، ایجاد می‌شوند.

بسیاری از بیماران بیان می‌کنند با حرکت دادن یا تکان دادن دست‌هایشان علائم بهبود می‌ یابند.

بیماری‌ های همراه با سندروم تونل کارپال چه هستند؟

بیماری‌هایی هستند که به علت تغییرات فیزیولوژیک بدن، سندروم تونل کارپال در آن‌ها بیشتر دیده می‌ شود:

• چاقی
• بارداری
• یائسگی
• دیابت
• آرتریت روماتوئید
• نارسایی کلیه و اختلالات غده تیروئید

اقدامات و روش تشخیص سندروم تونل کارپال چیست؟

پزشک در ابتدا شرایط سلامتی بیمار، بیماری‌های زمینه‌ای موثر در ابتلا به این سندروم و الگوی علائم و شرایطی که عود و بهبود آن را بررسی می‌ کند.

از معاینه و تست‌هایی برای تشخیص قطعی بیماری کمک می‌گیرد.

در معاینه دکتر مغز و اعصاب حس انگشتان و قدرت انقباض و آتروفی (تحلیل رفتن) ماهیچه‌های اطراف ریشه انگشت شست، را بررسی می‌کند.

با استفاده از معاینات اختصاصی این سندروم تعیین می‌ کند که با خم‌کردن مچ‌دست و ضربه زدن روی عصب یا فشار دادن آن، علائم ایجاد می‌ شوند یا خیر.

تست‌ های الکتروفیزیولوژیک

این دسته از تست‌ها به پزشک کمک می‌کنند، عملکرد عصب مدین و وجود فشار زیاد روی آن را تعیین کند.

نتایج آن برای رد کردن سایری بیماری‌هایی که علائم مشابه دارند مانند نوروپاتی و فشار بر روی عصب در سایر قسمت‌های آن مورد استفاده قرار می‌ گیرد.

این دسته از تست‌ها شامل الکترومیوگرام و بررسی هدایت عصبی می‌ شوند.

الکترومیوگرام (EMG)

در این تست دشارژهای الکتریکی کوچکی که در ماهیچه‌ها اتفاق می‌افتند را اندازه‌گیری می‌کند.

حین این تست پزشک یک الکترود سوزنی کوچک را در ماهیچه‌هایی خاص قرار می‌ دهد تا فعالیت الکتریکی ماهیچه را در هنگام فعالیت و استراحت بررسی کند.

این تست می‌ تواند آسیب ماهیچه‌ای را مشخص کرده و همچنین سایر بیماری‌ها را رد کند.

ممکن است فرد احساس کند درد ماهیچه‌ای دارد و ناشی از گرفتگی و آسیب است، نه سندروم تونل کارپال.

بررسی هدایت عصبی (NCV)

در یک نوع الکترومیوگرافی، دو الکترود روی پوست قرار می‌گیرند.

برای بررسی کاهش سرعت ایمپالس‌های الکتریکی در تونل کارپال، شوکی کوچک به عصب مدین اعمال می‌ شود.

این تست نیز برای تشخیص این بیماری و رد سایر علل مورد استفاده قرار می‌ گیرد.

تصویربرداری با اشعه X

برخی پزشکان برای رد کردن سایر علل درد مچ‌دست مانند آرتریت، شکستگی یا آسیب تاندون‌ها، تصویربرداری X-ray از مچ‌دست مبتلا را پیشنهاد می‌ کنند.

اولتراسونوگرافی

در اولتراسونوگرافی با استفاده از امواج صوتی فرکانس بالا تصویری از بافت و استخوان تهیه می‌شود، پزشک ممکن است برای بررسی علائم فشار بر روی عصب مدین اولتراسونوگرافی را پیشنهاد کند.

اسکن‌ های رزونانس مغناطیسی (MRI)

این روش تصاویری با جزئیات بهتر از بافت‌های نرم تهیه می‌ کند.

پزشک ممکن است برای تعیین سایر علل علائم یا وجود بافت‌های غیرطبیعی که ممکن است بر روی عصب مدین فشار وارد کنند.

اختلالاتی که در خود عصب ممکن است وجود داشته باشد مانند اسکار (بافت ناکارآمدی که پس از آسیب به‌جا می‌ماند) باقی‌مانده از آسیب یا تومور، از روش MRI استفاده کند.

تشخیص افتراقی‌ بیماری سندروم تونل کارپال

برخی از بیماری‌ها مانند آسیب به ماهیچه، لیگامنت یا تاندون، آرتریت مچ یا انگشت شست، مشکلات عصب مانند نوروپاتی دیابتی، می‌توانند علائم سندروم تونل کارپال را تقلید کنند.

راه های پیشگیری از سندرم تونل کارپال

با ملایمت بیشتری کار کنید، در طول روز به دستان خود توجه کنید و سعی کنید حرکات را با حداقل نیرو و تا حد امکان به آرامی انجام دهید.

بین کار به خودتان استراحت بدهید. هر ساعت ده تا پانزده دقیقه به خود استراحت دهید و دست خود را خم و راست کنید و حتی آن را دراز کنید.

یک مشت بزنید و سپس انگشتانتان را روی دستتان بلغزانید تا مشتتان کاملا باز شود.

یک مشت بزنید و سپس مشت خود را باز کنید تا انگشتانتان کشیده و از هم فاصله بگیرند.

درمان سندرم تونل کارپال چگونه است؟

اگر تشخیص و درمان زودهنگام باشد، علائم سندروم تونل کارپال می‌تواند بدون جراحی برطرف گردد، لذا بهتر است در صورت مشاهده علائم به پزشک متخصصی چون دکتر صدف اصفهانی مراجعه کنید.

اگر تشخیص قطعی نباشد یا علائم خفیف باشد، پزشک در ابتدا درمان‌های غیرجراحی را پیشنهاد خواهد کرد. این درمان‌ها شامل موارد زیر می‌ شوند:

فیزیوتراپی و کاردرمانی

در ابتدا باید به بیمار آموزش داد که حرکاتی را که باعث حرکت مچ می شود اصلاح کند.

می توان از طریق ارگونومی خوب دست مانند قرار دادن صفحه کلید در ارتفاع مناسب و به حداقل رساندن خمش، امتداد، ربوده شدن و بلند شدن دست هنگام تایپ انجام داد.

فعالیت های تکراری خود رابه حداقل برسانید.

توصیه در مورد کاهش وزن و افزایش فعالیت هوازی نیز ممکن است مفید باشد.

می توان یک آتل مچ دست شبانه مناسب تهیه کرد.

درمان ترکیبی ممکن است مفیدتر از هر دو درمان به تنهایی باشد.

یک دوره کوتاه از داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی می تواند علائم را تسکین دهد، اما برخی احساس نمی کنند که این دارو به اندازه کافی موثر است.

استفاده از بریس یا اسپلینت

پوشیدن بریس یا اسپلینت در شب‌ها از خم شدن مچ‌دست در هنگام خواب جلوگیری می‌کند و با نگه داشتن مچ‌دست در حالت مستقیم یا خنثی فشار را از روی عصب در تونل کارپال برمی‌دارد.

استفاده از اسپلینت در طول روز هنگام انجام فعالیت‌هایی که علائم را بدتر می‌کنند، کمک‌کننده است.

درمان دارویی

داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی ممکن است برای CTS در بیماران مبتلا به تاندونیت فلکسور مچ دست مفید باشد.

داروهایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن می‌توانند به بهبود درد، التهاب و گرفتگی رگ دست کمک کنند.

به طور مشابه، دیورتیک ها ممکن است در بیماران مبتلا به اضافه بار مایعات مفید باشند.

گاباپنتین و پره گابالین که برای انواع مختلف دردهای عصبی استفاده می شوند، می توانند برای CTS استفاده شوند.

تغییرات فعالیتی

علائم اغلب هنگامی که دست و مچ برای مدت طولانی در یک حالت خاص قرار می‌گیرند، مخصوصا اگر مچ‌دست به جلو یا عقب خم شده باشد، ایجاد می‌شوند.

اگر شغل یا فعالیت‌های تفریحی فرد به‌گونه‌ای است که علائم را تشدید می‌کند، تغییر یا اصلاح این فعالیت‌ها می‌تواند به توقف یا کاهش پیشرفت بیماری کمک کند.

ورزش‌های لغزشی عصب

برخی از بیماران از ورزش‌هایی که به حرکت آزادتر عصب مدین در محدوده تونل کارپال کمک می‌ کنند، سود می‌برند.

اینکار بی‌حسی را بهتر می‌کند.

تزریق استروئید

کورتیکواستروئید یا کورتن یک ماده ضدالتهاب قوی است که می‌تواند به درون تونل کارپال تزریق شود.

گرچه این تزریق‌ها اغلب علائم دردناک را بهبود می‌بخشند یا به آرام شدن عود ناگهانی علائم کمک می‌کنند، اثرات آن‌ها گاهی موقتی است.

تزریق کورتیزون ممکن است برای تشخیص سندروم تونل کارپال استفاده شود.

تزریق استروئید ممکن است قبل از جراحی یا زمانی که جراحی نسبتاً منع دارد، مانند دوران بارداری، مفید باشد.

اندازه گیری اولتراسوند عصب مدین می تواند پاسخ به تزریق استروئید را پیش بینی کند.

درمان جراحی

بیمارانی که پس از درمان محافظه کارانه بهبود نمی یابند و مبتلایان به سندرم تونل کارپال شدید هستند، باید تحت عمل جراحی قرار گیرند.

درمان قطعی سندرم تونل کارپال مداوم، مداخله جراحی با آزادسازی تونل کارپال پس از بررسی‌های هدایت عصبی است که نشان‌دهنده دژنراسیون قابل توجه آکسون است.

آزادسازی تونل کارپال معمولا توسط جراح مغز و اعصاب، ارتوپد، جراح پلاستیک یا جراح دست انجام می شود.

این روش را به دو صورت باز یا آندوسکوپی می توان انجام داد.

رهاسازی تونل کارپال به عنوان یک جراحی جزئی در نظر گرفته می شود که در آن رباط عرضی کارپال یا فلکسور رتیناکولوم بریده می شود، فضای بیشتری در تونل کارپ باز می شود و فشار روی عصب میانی کاهش می یابد.

آزادسازی رباط عرضی جراحی دارای میزان موفقیت اولیه بیش از 90 درصد و میزان عوارض کم است.